Meşruiyeti her an terk etmeye hazır bir iktidara karşı nasıl muhalefet edileceği sorunsalı var, Kürt sorunu ve partisi, siyaseti var, şimdiye kadar “milli” bayrağı sallandığında AKP’nin anti-demokratik uygulamalarına verilmiş destek var. Kılıçdaroğlu bu konularda o kadar parlak bir sınav vermedi. Kılıçdaroğlu başkan ya da değil, CHP bu sorulara şimdiye kadar olduğundan daha doyurucu çözümler ve stratejiler üretmek zorunda.

Celali isyanları, beylerbeyilerin ve çeşitli yerel ümeranın emrinde (“kapusunda”) toplanmış paralı askerlerin (“kapu halkı”, “yevmlüler”, “sarıcalar” vb.) başıbozuğa çıkmalarıyla başlamıştır. Celalileri Mustafa Akdağ ve William Griswold gibi yazarlardan okuyanlar, bu isyanlarda devletin aktif rolü konusunda çok net bir fikir edinmeyebilirler; devlet, daha çok reaktif bir roldedir bu anlatımlarda, bir çözülme, dağılma eğilimine karşı kendini savunmaktadır.

İçimizdeki bir yer sayesinde öteki insanların/başkalarının acı, yoksunluk ve çaresizliklerini kendi acı, yoksunluk ve çaresizliğim olarak görecek/bilecek bir ruhsal kudret ve yatkınlık taşıyorum. Kendim, kendi benliğim ve bedenim, verili ve kısmi kimliklerimle sınırlı ve kayıtlı olmaktan çıkıp ortak ve evrensel insanlık zeminiyle buluşmak, “insanlık tektir” ideasını temsil etmek isteyen, bunun için huzursuzluk içinde öne atılan bir ruhsal kapasiteye sahibim.

Mart 2024 yerel seçimlerine sekiz ay gibi kısa bir zaman kalmasına rağmen ne CHP genel merkezindeki değişime/dönüşüme dair netleşmiş bir yol haritası bulunuyor ne de İstanbul başta olmak üzere muhalefetin yönettiği 11 büyükşehirde kimlerle nasıl bir yol izleneceği biliniyor. Bu tempoyla devam edilmesi durumunda muhtemelen Altılı Masa’nın adayını seçime iki ay kala büyük bir krizle kamuoyuna duyurduğu deneyime benzer bir durum ortaya çıkacak.

Muhalefetin art arda birçok seçimde çoğunluğu sağladığı bu vilayetler, ülke nüfusunun kabaca %40’nı barındırmasına mukabil, üretilen ekonomik değerin ve nitelikli insan toplamının neredeyse %70’ini temsil ettiği için; son analizde Türkiye’nin kaderinde en belirleyici faktördürler. Bu bakımdan AKP iktidarının, önümüzdeki genel seçimlere kadar tasarladığı herhangi bir “işleri yoluna koyma” planı varsa bunun ilk elzem koşulu herhalde başta İstanbul olmak üzere geçen yerel seçimlerde kaybettiği Batı Anadolu ve Akdeniz kuşağı metropol belediyelerini yeniden kazanmaktır.

İçinden ve/veya dışından sol tazyik olmadığında, ‘kendi haline’ kaldığında, CHP’nin iliği kemiği, Güven Partisi’dir. 2017 Mayıs’ındaki haftalık yazısında söylediğimi tekrarlarsam, içinden ne kadarını çıkarıp atsa yine bitmeyecek bir Güven Partisi iliği... Cumhuriyetçi-muhafazakârlığın partisi… Üzerindeki “devlet partisi” kılığına ayna karşısında sürekli çeki düzen vererek, dışına itildiği devlete kendini beğendirmeye çalışan bir parti.

Kökensel acizliğimizi ve yetersizliğimizi, çeşitli duygu durumlarımızı aynalayarak temsil alanına taşıyan ve tahammül edilebilir kılan ötekini/anneyi aynalamaya çalışmaktan, demek bir karşılıklılık ve ortaklık ilişkisi arayışından, pasif konumdan çıkarak aktif olmanın imkanlarını yaratma çabasından köken alır vicdan. Ötekini ilk kez kendi ötekiliği içinde tanımanın, ötekine uzanmanın ve temas etmenin, kendi dikkatini, bakışını ve sevgisini ötekine hediye etmenin ilk momentidir bu.

AKP iktidarının bu keyfi “iktidar sürme” üslubunun normal olarak bir siyasi partinin ortaya koyacağı muhalefeti bir şekilde geçersizleştirdiğini düşünüyorum. Örneğin “mecliste muhalefet” bu iktidarla birlikte anlamlı bir şey olmaktan çıktı. Soru önergesi veriyorsun, ama adamın bunu ciddiye alıp cevap vermeye niyeti yok. Bu koşullara bakınca bir “parti yapısı içinde” muhalefet değil de “bir hareket” olarak muhalefet akla geliyor: “vaka mahallinde” bulunmayı temel alan bir etkinlik biçimi.

“Kırk yıllık kel tiryakiler gibi” sigaraya başladığında daha on üçünde, arkadaşlarıyla Çılgınlar Grubu’nu kurup da “kız başına” düğün salonlarında şarkılar söylemeye başladığında ise on beşindedir. “Yerçekimi ve zaman” hariç önüne dikilen her engele ve haksızlığa itiraz edeceği daha baştan bellidir: El bebek gül bebek bir prenses değil, bir Amazon savaşçısı gibidir, yaradılıştan hırçın ve kural tanımazdır; asla evcilleştirilemez. Yabanıl güzelliğinin gerisinde tuz sesleri vardır.

Milli Eğitim Bakanı "Kız çocuklarını okula göndermeyen ailelerin ilk söylediği şey 'Erkeklerin olduğu yerde olmasını istemiyorum' oluyor. Karma eğitim esas ama kız okulları kurmak gerekiyorsa kurulur." dedikten hemen sonra tarikatlardan ve Hüdapar’dan destek gecikmedi. Milli Eğitim Bakanı’nın açıklaması, kılıfıyla beraber geliyordu tabii. Kız çocuğunu erkeklerle aynı okula göndermek istemeyen mağdur ve mazlum ailelerin kız çocukları için kız okulları açılabilmeliydi. Toplum mühendisliğiyle siyaseti dizayn etme çabası diyelim mi?

1960’lı yıllardan bu yana Kürtler dışında Kürt davasına sahip çıkan yegâne siyasi geleneğin Türkiye sosyalist/komünist hareketi içinden çıktığını not etmek gerekir. Bugün de ne yazık ki sadece Türkiye sosyalist ve komünist hareketinin kimi bileşenleri ile belki de bugünün solu olarak değerlendirilebilecek kimi feminist hareketler Kürtlerin eşitlik ve özgürlük taleplerini görüyor ve Kürtlerin mücadelesine omuz veriyorlar.

Belki de içinde olduğumuz bu ağır ve kasvetli durumun en büyük faydası her birimizin en temel soruları sormaya başlaması olacak: İnsan olmak ne demektir? Diğer insanlarla paylaştığımız ortak insaniyet zeminini kuran temel vasıflar nelerdir? Bugün insanlık durumumuzun yeni bir krizinden mi söz etmeliyiz? Ne tür bir gelecek ufkuna ve hayaline sahip olmalıyız ki tüm bunlar salt felsefi/teorik bir meşguliyetten ibaret kalmasın ve ortaklaşa kurulacak yeni bir hayat ve dünya için pusula olsun?