Bunlar, şu anda İran halk temsilcilerinin kendilerine sordukları sorular. Öncelikle şunu belirtmeliyim: herkes için ve her zaman doğru bir karar yok. Karar doğası gereği yanlış olma ihtimaline rağmen verilir. Kesinliğin olduğu yerde karar almanın manası yoktur. Her kararın artıları ve eksileri var. Bakış açısına göre, aynı karar bir taraf için iyi, diğer taraf için adaletsiz, yanlış ve kabul edilemez olabilir. ABD ve İsrail için, Mücteba Hamaney’in İran’ın bir sonraki devlet başkanı olarak seçilmesi belki de en doğru karar; bu karar sürekliliği işaret ediyor, yeni liderin uluslararası sözde gözlemcilerin gözünde, öldürülen babayla özdeşleşmesini sağlıyor. Bu özdeşleşme ise, kamuoyunun İran’a karşı önleyici bir savaşı meşrulaştırmak için kullanılan ve kullanılmaya devam edilen eski nükleer silahlandırma politikası çerçevesinde düşünmesini tetikliyor.

İslam Devrimi Muhafızları sadece bir askeri kurum değil. Aynı zamanda ekonomik bir imparatorluk, siyasi bir aktör ve ideolojik bir dayanak noktası. İran’ın merkezini ve güvenlik organlarını hedef almak, gelecekteki protestolar için fırsatlar yaratabilir. Ama, devletin yapısına bu kadar yerleşmiş bir kurumu –sadece hava gücüyle– ortadan kaldırmak, bir değişim planı olarak nadiren başarılı olmuştur. İran'ın iç manzarası da dış gözlemcilerin bazen hayal ettiği kadar net bir şekilde bölünmeye elverişli değil. Etnik azınlıkların şikayetleri var ama çoğu, ulusal parçalanmaya yol açacak senaryolardan çekiniyor. Rejime karşı çıkan ve onu devirmek için yabancı askeri müdahale isteyen birçok İranlı bile, sonrasında ortaya çıkabilecek kaostan korktukları için devletin tamamen çökmesini istemiyorlar.

Bunu biraz açmak istiyorum; önce politik sıkışmışlık gibi bir ruh hali içinden feminist geçmişi anlatmanın ve geleceksizlik hissinin bana hatırlattığı garip şeyden bahsedeyim: sol melankoli. Geçmişteki arzulanan sosyalist girişimlerin gerçekleşmemesine dair hayal kırıklığı hakkında yanlış yönlendirilmiş bir nostaljinin, bugünün eylemliliğini engellemesi anlamına gelen kullanışlı bir kavram bu. Ann Cvetkovich, Judith Butler ve Wendy Brown gibi isimler, sol melankoliyi feminist eylemliliğe karşı çıkan duygulanımsal bir yaklaşım olarak eleştiriyorlar. Türkiye’de de sol melankolinin türlü hallerine feministler uzun zamandır aşina; ona sinir olmaya, onunla dalga geçmeye ve ağzının payını vermeye alışkınız.

Yaşar Kemal’in metinlerinde hayvanlar dekor değildir; özne konumundadır. Onlara yönelen şiddet, insanın kendi karanlığının aynasıdır. Özellikle sokak çocuklarıyla yaptığı çalışmaların ürünü olan ve daha sonra adı Allah'ın Askerleri’nden Çocuklar İnsandır’a dönüşen kitap, benim dünyayla ve çocuklarla kurduğum ilişkiyi derinden etkiledi. “Çocuklar insandır” cümlesi aslında bir etik duruştur; hiyerarşiyi reddeder. Ben de o tarafı çok sahipleniyorum. Tavşan İmparatorluğu’nda hayvanlara yönelen zulüm ile çocukların maruz kaldığı şiddet arasında bilinçli bir paralellik kurdum. Tavşanlar, tazılar, çocuklar… Hepsi erkek egemen bir tahakküm evreninin nesnesi haline geliyor. Türcülük burada yalnızca hayvanlara yönelik bir baskı biçimi değil; güçlünün güçsüze uyguladığı her türlü tahakkümün metaforu.

Sanatın üç ekolojiye aynı anda dokunduğunu söyleyen Guattari, algı ve duygu üretimiyle zihinsel, kolektif üretim ve ilişki biçimleriyle toplumsal, mekân ve maddi temaslarla çevresel ekoloji alanlarında sanatın geçiş noktaları açtığını vurgular. Bu vurgu, Genosko için bir “titreşim”dir. Guattari’yi özellikle teknokültür ve medya bağlamında okur. Ona göre, kapitalist öznellik üretim makinelerine karşı mikro müdahale alanı olan sanat, standartlaşmış arzu biçimlerini kırabilir, hatta dijital ve medya asamblajlarını yeniden düzenleyebilir. Böylelikle yeni ilişki biçimleri peyda olur ve “başka türlü hissetmek” yeryüzüne hâkim olabilir. Ekoloji, teknikten çok öte etik-politik-estetik bir sorundur. Özne, uçup gitmeden, yönsüz açlığını tutarlı ve yaratıcı bir biçimde üç ekolojiye yerleştirecek yolları keşfetmeli; sanat ve etik-politik pratikler bu yolları kolaylaştıran gerçek varoluşsal payandalar konumunda olmalıdır. Anlaşılır ki sanat, dönüşümün en hassas aracı olarak duyulur. O, doğayı kurtaramaz ancak insanın doğayla ilişki kurma biçimini, dünyayı algılayışımızın iklimini titreştirebilir.

Bu tavrın reel politikteki en bilinen izdüşümlerinden biri Margaret Thatcher'dır. Kariyerindeki tüm yapısal krizlere, sarsıntılara rağmen, kültürel hafızada bir siyasetçiden çok bükülmez “Demir Leydi” lakabının monolitik gölgesiyle yer tutmuştur. Ses tonunu kasten kalınlaştırmasından, kabinesindeki tek erkek olarak anılmasına kadar her hamlesi eril kodları bir zırh gibi kuşanma iradesinin yansımasıdır. Adeta yönetsel temsilin itirafı olarak, bir kadının iktidar olabilmesi için etten ve kemikten değil demirden olması gerekmiştir. Dolayısıyla kadınsı sayılan özelliklerden arınarak erkin sert, delici ve buyurgan doğasıyla bütünleşilmesi anlayışı pekişmiştir. Thatcher'ın gücü, sistemi farklılaştırmasından değil, babanın yasasını babadan daha iyi, daha tavizsiz uygulamasından gelir. Masaya yumruğunu vuran, duygularını bir zaafiyet gibi söküp atan, kırıp dökmekte beis görmeyen bu kadınlar, aslında yeni bir özne değil yalnızca kılık değiştirmiş eski oyunculardır. Bu, sistemi reddetmek değil iktidarın yıkıcı fallik mantığını, farklı bir bedende yeniden üretmektir.

Solaris’in okyanusuyla karşılaşmak bir bakıma yüce bilinmezle karşılaşmaya benzer; eninde sonunda “kendimizi onun tarafından ele geçirilmiş buluruz, bu tuzağın adı hipernesnelerin ilk kavramı olan “Ağdalılığa” denk düşer.” Bu yüzden Solaris’in musallat ettiği travmatik artıklardan mamul hayaletlerden kurtulmamız zihnin en gizli yerlerindeki mahremiyeti ihlal edip varoluşsal yapışkanlık üretebildikleri için mümkün görünmez. Rheya gibi intihar edip kendi maddi varlıklarını sonlandıracak bir kararlılığa sahip olsalar bile aslında canlı olmadıkları için ölmezler, onlardan kaçarak ya da görmezden gelerek de kurtulamayız. Bu yüzden hayaletler/ ziyaretçiler hipernesnelerin ilk şartı olan “Ağdalılık” prensibini karşılamakta hiç zorlanmaz.

Bu kısa yazıda şöyle bir hat işleyeceğiz: Öncelikle gerçek sorununu ele alacağız ve problemi gerçek gerçek olarak ikinci dereceden bir düzleme taşıyacağız. Öyle ya, madem ki gerçek diye bir şey var, ve aynı zamanda da pek çok gerçek var, o halde gerçeklik rejimi ya da ekonomisini kuran asıl gerçekten söz etmemiz gerekecek. Bu asıl ya da gerçek gerçek fikri, bizi güncel ya da çağdaş sanat veya somut şiirin gündelik hayatı veya somut olanı gerçek diye kodlamasını sorgulamaya götürecek. Bu sorgulamayı yaparken Nietzscheci gerçek eleştirisi ve Platon’un idealar dünyası kavramı bize yol gösterecek ve gerçeğin kısa bir tarihini sunacak. Bu tarih bize gerçeğin kuruluş ve değersizleşmesine dair bir içgörü sunacak ve bu içgörüyle güncel sanatın nihilizmi sergilenmeye çalışılacaktır.

Beklenen oldu ve ABD-İsrail ikilisi İran’a saldırdı, İran da onlara karşılık veriyor. Son saldırıların en çarpıcı sonucu, savaşın ilk saatlerinde Tahran’a düzenlenen füze saldırılarında İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in de öldürülmüş olması. Bu elbette İran'ı belirsiz bir sürecin içine sokmuş görünüyor.  Bu sürecin asıl sorunlarından birisi, Hamaney’in yerine kimin geçeceğinin normal prosedürler içinde belirlenip belirlenemeyeceği. Çünkü savaşta İran lideri Hamaney’in yanısıra birçok üst düzey siyasetçi ve Devrim Muhafızları komutanı da öldürüldü.

Bush gibi Trump da yalanlara dayanan bir kriz imal etti ve aslında kendisini fiilen köşeye sıkıştırdı. Geçen yıl İran’ın nükleer kapasitesini “yok ettiğine” dair asılsız iddiasıyla kendi yarattığı beklentilerin rehini haline geldi. Bush ve suç ortağı Tony Blair gibi Trump da tehdidi bilinçli biçimde büyütüyor. Yıllık Kongre konuşmasında, Tahran’ın balistik füzelerinin “yakında” ABD topraklarına ulaşabileceğine dair hiçbir kanıta dayanmayan iddiası, Saddam Hüseyin’in efsanevi kitle imha silahlarına ilişkin ABD ve Birleşik Krallık’ın meşhur yalanlarını hatırlatıyor. İsrail’in “önleyici” saldırılar düzenlediği iddiası da yanıltıcı. İran’ın saldırıya hazırlanmakta olduğuna dair açık ve somut hiçbir kanıt yok. Aksine, geçen hazirandaki yıkıcı ABD-İsrail saldırısından sonra İran, umutsuzca barışı korumaya çalışıyordu.