Yıldızlar SSS Holding'ten aylardır ücret ve tazminat alacaklarını alamayan Doruk Madencilik işçileri, haklarını talep etmek üzere Eskişehir'den Ankara'ya yürüdüler, açlık grevine oturdular. Alacaklarının alamamanın, aç, sefil bırakılmanın ötesinde, muhatap alınmamaya, muhatap bulamamaya, dikkate alınmamaya,  insan yerine konmamaya isyan ediyorlar. Sendika başkanı Gökay Çakır'ın şu sözünü işitmediyseniz: "Bizim de isimlerimiz var, bizim de soy isimlerimiz var..." Emek mücadelesi, her zaman, emek-ve-haysiyet mücadelesi değil midir?

Diyarbakır’da sivil toplum alanı tarihsel olarak hak mücadeleleri, dilsel-kültürel talepler, yerel demokrasi arayışları ve çatışma koşullarının yarattığı tahribata karşı geliştirilen dayanışma ağları içinde şekillendi. Kürt itirazının sembolik merkezlerinden olan bu şehirde sivil toplum bu anlamda uzun süredir yalnızca dernekler, vakıflar ya da meslek örgütlerinden oluşan dar bir kurumsal alandan öteye kentin siyasal hafızasını, toplumsal itiraz kapasitesini ve kamusal vicdanını temsil eden daha geniş bir geleneği ifade ediyor. Bu nedenle Diyarbakır’daki sivil toplum nicel büyüklüğünden çok siyasal ağırlığıyla öne çıktı.

Kahramanmaraş okul saldırısını gerçekleştiren failin babası, bu bilindik isimler tarafından pek çok biçimde korunup kollanmış, yolsuzluk gerekçesiyle görevden atıldığında yeniden göreve, üstelik son derece kritik görevlere gelmesi sağlanmış. Ve bunun sonucunda da emniyet müdürü ve müfettişi olan baba, ait olduğu dünyanın kodlarına yaraşır, alfa bir erkek yetiştirebilmek için bir yandan evladının durumunu reddetmiş, bir yandan arama motorlarında “how to be a alfa male” aramaları yapmış, bir yandan da bir boşalma biçimi olarak silah atmanın tadını alarak çocuğu erkekleştirmek için onu poligonlara götürmüş.

Olayı nedenler açısından ele aldığımızda ergenlik ve ortaöğretimin sorunlarından bahsedecek isek; bundan önceki dönemlerde de varolan bu sorunların neden bu dönemde böylesi dehşetengiz sonuçlar verebildiği sorusuna eğilmeliyiz öncelikle. Bir başka trajik olay üzerine söylenmiş o gayet özlü cümleyi hatırlayarak, “bir bebekten bir katil yaratan” dönemin hangi özellikleri ve gidişatıyla, daha önceki dönemlerde ihtimali bile düşünülememiş bu tür olayları mümkün hale getirebildiği sorgulanmalıdır.

Dezenformasyon yasası olarak bilinen bu normun, kanun yapım tekniği açısından taşıdığı en temel sorun, suçu oluşturan davranışların öngörülebilir olmaması. Ancak buna rağmen norm, basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve düşünce özgürlüğünün kesişim alanında duruyor. Çünkü bu suç tipiyle, gazetecilerden sendikacılara, insan hakları savunucularından yalnızca fikirlerini açıklayan insanlara kadar geniş bir uygulama hattıyla karşı karşıya kalınıyor.

Demokratlara kıyasla düşük kalsa da Cumhuriyetçilerin yaklaşık dörtte birinin savaş çığırtkanlarına kulaklarını tıkaması, ABD’deki siyasal kutuplaşma göz önüne alındığında, azımsanamayacak bir istatistik. Trump’ın, yeni-muhafazakârların (neo-conservative) askerî maceracılığına geçit vermeyeceğine, sonu gelmeyen savaşlardan (forever wars) bir yenisini başlatmayacağına kanan seçmenler arasındaki hayal kırıklığının barometresi olması bakımından mühim bir gösterge.

İkinci ve başat etmen elbette seçimleri ezici bir zaferle kazanan Tizsa’nın başındaki Péter Magyar’ın son iki yıl zarfında yürüttüğü siyasal stratejide yatıyor. Uzun yıllar eşi Judit Varga ile Fidesz sisteminin sadık bir öğesi olan Péter Magyar, Şubat 2024’te cumhurbaşkanı Katalin Novák’ın ve ardından Adalet Bakanı olan eski eşi Judit Varga’nın istifa etmelerine yol açan bir skandaldan sonra Fidesz’e karşı kampanyaya başlamıştı. Varga ve Magyar Mart 2023’te boşandıklarını ilan etmişlerdi. Macaristan’ı ayağa kaldıran ve çiftin boşanmasında payı olan skandalın nedeni, Cumhurbaşkanı’nın Nisan 2023’te, iktidar çevresinden bir çocuk istismarcısının hapis cezasını affetmesiydi. Sonunda Orbán iktidarının iki kadın yöneticisi istifa etmek zorunda kalmıştı. Magyar, bu istifaları izleyen gün, “kadınların etekleri altına gizlenen gerçek suçluları” teşhir etmeye çağırarak, Orbán sistemine başkaldırdı.

Ancak yıllardır asimetrik savaş tecrübesi olan ve bu tecrübeyle Ortadoğu’yu domine eden İran, her ne kadar 7 Ekim sonrası bölgedeki gidişatı okuyamasa da, eski etkinliğini, iddiasını yitirse de her zaman son kozunu kullanmada oldukça mahir. Bunu tabii ki Rusya ve Çin’in elektronik sinyal, radar ve uydu desteğiyle yapabildiğini de eklemek gerekiyor. Öte yandan İran’ın askeri olarak ciddi darbe yediği, askeri altyapısının önemli ölçüde eksildiği de bir gerçek. Buna rağmen “ayakta kalabilmesi” yeni dönemin yeni savaş teknikleri ile ilgili olsa gerek. Bir de içeride en azından savaş boyunca bu savaşın sonucunu bekleyen milyonlarca kişinin “sessiz” katkısını unutmamak gerekiyor.